Câu chuyện giáo dụcCâu chuyện giáo dục

Câu chuyện bài tập ở nhà của học sinh Nhật

Đăng ngày 13/12/2016 02:36
Cha mẹ Nhật rất vui khi giúp con mình hoàn thành bổn phận và danh dự (dù rất nhỏ) của một đứa trẻ. Điều này các con đã được dạy trước khi vào tiểu học, ngay từ lúc 2, 3 tuổi. Vì thế, một em bé Nhật trước khi vào bậc phổ thông đã hiểu rằng: “không hoàn thành bổn phận là làm phiền, gây hại cho người khác”.
Một em bé Nhật sẽ vô cùng buồn và xấu hổ nếu chưa hoàn thành bài tập, vì em ấy sẽ bị khác đi so với các bạn trong lớp, sẽ bị nhắc nhở, và bị người khác đánh giá là chưa chủ động, chưa biết cách hoà nhập và chưa trưởng thành. 
Các môn học như Quốc ngữ (tức Tiếng Nhật - Kokugo), Toán (Sansu), Kĩ năng sống (Seikatsu), Mỹ thuật (Zuko), Thể dục (Taiku), Đạo đức (Dokoto), Âm nhạc (Ongaku), Đọc sách (Tosho) kéo dài suốt 1 tuần học của các bé từ lớp 1 đến lớp 2. Các học sinh lớp lớn hơn, từ lớp 3 đến lớp 6 thì được bổ sung thêm một số môn tổng hợp khác. 

Bài tập đi trong mê cung theo nguyên tắc công thức đúng
Buổi sáng, các con bắt đầu giờ học từ 8 giờ 20 phút và nghỉ để ăn trưa lúc 12 giờ. Sau đó, các con tiếp tục giờ học và kết thúc một ngày ở trường vào lúc 14 giờ 40 phút. Như thế, các con học 5 tiết gồm cả ăn trưa (không ngủ trưa) và về đến nhà sau 15 giờ. Trung bình, các con có ít nhất 6 tiếng ở nhà và ở sân chơi (nếu 21 giờ đi ngủ). 
Để làm hết bài tập của một ngày học, các con thường dành khoảng 35 - 45 phút. Con số thời gian này không phải quá nhiều so với 6 tiếng rỗi rãi của các con. 
Vậy, các con sẽ làm bài tập gì? Thông thường, bài tập sẽ tập trung vào các môn quan trọng: Quốc ngữ, Toán.
Phần Quốc ngữ, các con có các loại bài tập: 
(1) Đọc thành tiếng (có một số tiêu chuẩn để bố mẹ giúp cô giáo đánh giá con gồm: đọc to, phát âm đúng, ngắt đoạn đúng, đọc chuyên cần, tức là đọc bao nhiêu lần). Bố mẹ phải ghi rất trung thực vào sổ liên lạc là con đã đọc bao nhiêu lần. Con cũng cam kết là bố mẹ đã ghi đúng. Không có sự nói dối ở đây. Đó cũng là một cách để cả xã hội trọng chữ tín từ việc nhỏ. 
(2) Luyện viết chữ (từ hệ chữ Hiragana, Katakana đến Kanji): các con sẽ luyện viết 3 đến 5 chữ mỗi ngày, luyện dưới nhiều hình thức: tô chữ, viết theo mẫu sẵn có, viết âm đọc của chữ Kanji, tự viết chữ, tìm thêm từ mới thông qua các từ đã học, tạo câu ngắn, hoặc trả lời câu hỏi cho một bài đọc ngắn, giản dị về các con thú dễ thương. 

Bài tập Quốc ngữ (tiếng Nhật) lớp 1
Bài tập Toán thường có các dạng như: làm các phép tính cho sẵn, hoặc cho các tình huống để các con tự tìm cách giải (các con tự lập công thức, tự ghi kết quả), hoặc một số bài tập vui học như tìm vật báu trong mê cung theo qui tắc số nhiều hoặc số ít. 
Khoảng 2 tuần, các con có bài kiểm tra Quốc ngữ và Toán, cô giáo sẽ gửi bảng điểm về cho phụ huynh biết. Việc kiểm tra thường được ghi rõ vào sổ liên lạc, báo trước vài ngày, nên các con quen dần với việc kiểm tra, vui với việc kiểm tra, quen với áp lực nho nhỏ, quen với nhu cầu kiểm tra của giáo viên. Điều này thật sự rất quan trọng. “Kiểm tra” trở thành nhu cầu nhận thức về bản thân của các con trong quá trình thích nghi với môi trường học đường.

Bài tập Toán lớp 1

Trái với nhiều người nghĩ về việc “thả lỏng” cho các con tiểu học, thực ra Giáo dục Nhật Bản rất quan tâm đến việc kiểm tra chất lượng và có lưu điểm số cho các con cẩn thận. Nhưng điểm số không bao giờ gây áp lực cho các con, mà chỉ là thông số để các con tự điều chỉnh bản thân và để gia đình cùng thầy cô giáo có phương án giúp đỡ con, động viên con tốt nhất có thể. Đó là điểm khác biệt lớn.
Tóm lại, học sinh tiểu học Nhật, đặc biệt là lớp 1, bắt buộc làm bài tập ở nhà như một cách rèn luyện nghị lực học tập. Không có hình phạt nào cho các con nếu các con không làm bài tập ở nhà; khi đó, cô giáo chỉ nhắc nhở 1 lần, đến lần thứ 2, cô giáo sẽ nhắn cho phụ huynh, đến lần thứ 3, cô giáo sẽ mời phụ huynh đến trường. Như thế, nếu con không làm bài thì con đã “làm phiền quá nhiều” đến gia đình, nhà trường, cha mẹ, thầy cô giáo, bè bạn (điều cấm kị đã được dạy dỗ từ lúc 2 tuổi). Các con trưởng thành từ một nền giáo dục dạy cho con người luôn biết khiêm tốn và xấu hổ!
Một em học sinh Nhật Bản luôn luôn có ý thức hoàn thành mọi bài tập, vì danh dự của bản thân các em. Và người Nhật hầu hết là chăm chỉ, chăm chỉ cho đến lúc già. Vậy nên mới có một đất nước Nhật Bản như hôm nay.
(Lá thư giáo dục #2, gửi từ Tokyo, Nhật Bản)
TS. Lê Thị Thanh Tâm
TS Văn học, ĐHQG HN, kiêm PGS Khoa Việt Nam học, Đại học Ngoại ngữ Tokyo, Nhật Bản
Nguyên Giám đốc Chương trình Ngữ văn, Hệ thống Giáo dục Vinschool