Câu chuyện giáo dụcCâu chuyện giáo dục

(Kể chuyện cho bé) Nguyễn Thị Duệ - Nữ Tiến sĩ đầu tiên Của Việt Nam

Đăng ngày 07/11/2017 10:08

Câu chuyện: Nguyễn Thị Duệ - Nữ Tiến sĩ đầu tiên Của Việt Nam

Thể hiện: Nguyễn Hương Ly, Lớp 10A8

Download!

Luật lệ khắt khe dưới chế độ nam quyền kìm hãm, trói buộc người phụ nữ. Vậy mà Nguyễn Thị Duệ tài sắc, trí tuệ đã “vượt rào cản” để tìm đến con đường học vấn, trở thành nữ tiến sĩ đầu tiên của nước ta. Nguyễn Thị Duệ quê ở làng Kiệt Đặc, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương, là vùng đất địa linh nhân kiệt. Trưởng thành trong một gia đình bậc trung có truyền thống hiếu học, tài năng Nguyễn Thị Duệ được nuôi dưỡng từ thuở ấu thơ.

Năm lên 10, Nguyễn Thị Duệ đã nổi tiếng xinh đẹp, thông minh, lại đọc nhiều kinh sử, hiểu lễ nghĩa. Người cha tiếc tài con gái nên cho cải trang làm con trai, đổi tên là Nguyễn Văn Du, gửi thầy dạy học.

Học xong lớp thầy đồ trường làng, Duệ tìm đến học với Tiến sĩ Nguyễn Nhân An. Trong một bài văn, Duệ bày tỏ khí chất của mình:

Trông bành voi, Ngô cũng lắc đầu sợ uy Lệ Hải Bà Vương, những muốn bon chân về Bắc quốc.

Ngồi yên ngựa, khách còn hoài cổ, tưởng gặp Lạc Hồng nữ tướng, càng thêm thẹn mặt đấng nam nhi.

Thầy nghe xong vô cùng tâm đắc, khen:

-         Hai câu đối âm rất tự nhiên, phần nhiều đối tiếng chứ không đối chữ, thể hiện rõ sự ngang tàng, khí phách của kẻ sĩ.

Với tài năng hơn người, lại chăm chỉ, hiếu học, Nguyễn Thị Duệ tham gia hai kì thi Hương và thi Hội đều đỗ đạt, được thầy giáo và bạn đồng môn vô cùng khâm phục, mến mộ.

ấy giờ, đất nước chìm trong cảnh nội chiến binh đao, vua Lê, chúa Trịnh đánh nhau với nhà Mạc, triều đình biến loạn, dân tình oán thán.

Năm 1592, Trịnh Tùng đem quân đánh chiếm kinh đô Thăng Long, nhà Mạc thất thế chạy lên Cao Bằng. Nguyễn Thị Duệ và cha phải chạy theo nhà Mạc để lánh nạn. Tại Cao Bằng, nhà Mạc mở khoa thi chọn người hiền tài, Nguyễn Thị Duệ một lần nữa lại giả trai, lấy tên Nguyễn Văn Du để ứng thí, trở thành tiến sĩ khi tuổi đời còn rất trẻ.

Khi triều đình mở yến tiệc đãi tân khoa, vua Mạc thấy vị tiến sĩ trẻ tuổi dáng thanh tú, mảnh mai thì sinh nghi ngờ, liền xét hỏi:

-         Mắt ngọc mày ngài, mềm mại thướt tha, ắt không phải đấng nam nhi quân tử ?

Nguyễn Thị Duệ cúi đầu cung kính nhận tội. Vua hiểu sự tình không trách phạt, còn ngợi khen nữ nhi chí lớn, tài năng hơn người. Sau đó, vua truyền chỉ công nhận bằng học vị tiến sĩ cho Nguyễn Thị Duệ.

Được công nhận bảng vàng, Nguyễn Thị Duệ bỏ “lốt” nam nhi, vào cung dạy phi tần lễ nghĩa. Nữ tiến sĩ xinh đẹp lại sắc sảo, trí tuệ nên được vua sủng ái, lập làm Hoàng phi, tôn danh Tinh Phi, dân gian quen gọi là “Bà chúa Sao”.

Từ hàn sĩ lên tiến sĩ…rồi Vương phi, sống trong nhung lụa, quả là những bước tiến kì tài, nhưng Nguyễn Thị Duệ vẫn khiêm tốn bày tỏ lòng mình:

Triều mượn phấn son lòng hãy thẹn

Mùi pha cá thịt dạ chưa ưa

Khi quân Lê – Trịnh tiến đánh Cao Bằng, tiêu diệt tàn quân nhà Mạc, Nguyễn Thị Duệ lánh nạn vào một ngôi chùa nơi bìa rừng. Quân Trịnh lùng sục bắt được Tinh Phi, bà rút gươm phản kháng:

-         Ta thuộc dòng dõi quý tộc. Các ngươi bắt ta thì phải đưa ta đến nộp cho chúa của các ngươi, nếu vô lễ, ta sẽ tự tử với lưỡi gươm này!

Quân lính dẫn Tịnh Phi về kinh thành. Ngắm dung mạo yêu kiều, khí chất khác người của Tinh Phi, chúa Trịnh ôn tồn:

-         Tiếng tăm nhân kiệt tài sắc quả không sai. Ta muốn ngươi chăm lo kinh sử, dốc lòng vì triều đình.

Nữ sĩ ngẫm nghĩ:

-         Học vấn là gốc của xã tắc, ta học chữ nghĩa chẳng để vinh danh, lẽ nào để mai một…

Nghĩ vậy, Tinh Nhi quyết định vào chăm lo việc dạy học trong vương phủ, dốc lòng giữ gìn và phát triển nền giáo dục ở kinh đô Thăng Long. Tinh Phi rất quan tâm đến việc bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. Ngoài dạy con cháu trong triều, bà còn lập cho học trò Chí Linh một Văn hội, thu hút, khích lệ tinh thần hiếu học. Việc học ở Chí Linh được hưng thịnh nhờ có công đóng góp rất lớn của bà.

Ở tuổi ngũ tuần, danh tiếng của Nguyễn Thị Duệ ngày càng vang xa, cả triều thần vua Lê, chúa Trịnh đều tin tưởng, trọng vọng. Chúa nhờ bà giải đáp văn chương, chữ nghĩa, xem các biểu, sớ, văn bài thi đại khoa.

Mỗi lần giúp vua, bà thường viện dẫn nghĩa lí kinh sử, sự tích cổ kim rành mạch, chu đáo, khiến chúa Trịnh nể phục giao cho tham gia chấm chọn nhân tài trong các kì thi do triều đình tổ chức.

Được vua giao trọng trách, bà cảm động thưa rằng:

-         Thần trộm nghĩ hiền tài thường là rường cột quốc gia, có hiền tài nước sẽ thịnh, thiếu hiền tài nước sẽ suy. Vì thế, ngoài việc tuyển chọn công bằng, nghiêm minh, cần phải tạo điều kiện cho hiền tài phát triển.

Mỗi tháng đôi kì, Nguyễn Thị Duệ cùng các bậc túc nho đến giảng dạy cho các sĩ tử. Bà còn xin triều đình cấp nhiều mẫu ruộng tốt dành để canh tác, lấy hoa lợi, giúp học trò nghèo có điều kiện học tập. Là người nổi tiếng giao tiếp rộng, gặp gỡ nhiều nhà sư thông tuệ, nhiều sĩ phu Bắc Hà tài năng, Nguyễn Thị Duệ khiêm tốn học hỏi để hiểu thế sự, tìm cách giúp dân nghèo bớt thống khổ. Bà còn dùng bổng lộc vua ban để giúp những người bất hạnh. Do nhiều công lao, bà được thăng chức Chiêu nghi, hiệu là Nghi Ái Quan.

Nhân dân luôn kính trọng, biết ơn bà – nữ tiến sĩ đầu tiên của dân tộc, biết đem tài năng, bổng lộc phục vụ xã hội, đặc biệt là nền giáo dục nước nhà. Bà mất khi ngoài 80 tuổi, được nhân dân tôn thờ, tạc tượng, xây lăng trên đỉnh núi Tháp, huyện Chí Linh. Trên văn bia có khắc 10 chữ: Lễ sư sinh thông tuệ, nhất kính chiếu tam vương.

          HẾT.

 

Câu chuyện bạn Nguyễn Hương Ly vừa kể nằm trong Dự án Sách nói của Vinschool, được triển khai trong hội sách Bookfair 2017: Đây là dự án bao gồm các câu chuyện cổ tích Việt Nam và Thế giới, truyện ngụ ngôn… được đọc, kể lại và thu âm bởi chính học sinh Vinschool. Trong đó, 50% các câu chuyện sẽ được kể bằng tiếng Anh. Sách nói sẽ được phát hành trên website của Nhà trường để Phụ huynh khối Mầm non và Tiểu học có thể bật cho con nghe, đồng thời Vinschool sẽ dành tặng cho trẻ em các trường khiếm thị như một dự án xã hội của các bạn học sinh.