Câu chuyện giáo dụcCâu chuyện giáo dục

(Kể chuyện cho bé) Phan Huy Chú và Lịch triều hiến chương loại chí

Đăng ngày 07/11/2017 11:01
Câu chuyện: Phan Huy Chú và Lịch triều hiến chương loại chí
Thể hiện: Trần Đức Toàn, Lớp 10A8

Thể hiện: Nguyễn Thế Minh, Lớp 10A7

Download!

Phan Huy Chú tự là Lâm Khanh, hiệu Mai Phong, sinh năm 1782, ở làng Thụy Khuê (làng Thầy), Quốc Oai, Hà Tây, trong một gia đình có truyền thống khoa bảng. Ông là con trai thứ của Phan Huy Ích, mẹ là bà Ngô Thị Thục (là em gái Ngô Thị Nhậm). Vốn thông minh, lại được sự dạy dỗ chu đáo của gia đình, nên Phan Huy Chú học rất giỏi, nổi tiếng khắp vùng. Vào đầu thế kỉ XIX, thế lực của Nguyễn Ánh ngày càng mạnh lên. Năm 1802, Nguyễn Ánh sau khi đánh đổ triều Tây Sơn, lên ngôi vua và thẳng tay trả thù những người đã phục vụ dưới triều Tây Sơn. Cha của Phan Huy Chú cũng bị bắt và bị đánh đòn trước Văn Miếu. Thế sự nhiễu nhương, Phan Huy Chú không muốn tham gia vào các hoạt động xã hội mà chỉ ở nhà chuyên tâm vào việc đèn sách. Thấy ông hay chữ, dân trong vùng tin tưởng gửi con nhờ ông kèm cặp hộ.
Vốn xuất thân từ một gia đình khoa bảng, có cha từng đỗ đầu khoa thi Hội (1775) nhưng Phan Huy Chú không màng đến đường công danh. Người cha khuyên bảo mãi, ông mới chịu dự kì thi Hương và đỗ Tú tài. Người đương thời gọi ông là Tú Thầy. Sau khi đỗ Tú tài, Phan Huy Chú quyết định ở ẩn. Ông tự mình cắt tranh, đốn gỗ, cất căn nhà nhỏ ngay bên cạnh chùa Bối Am (Chùa Một Mái) trên núi Thầy (nay thuộc huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội).
Phan Huy Chú ở ngôi nhà đó suốt 10 năm (1809-1819), dưới thời gian này, ông “đóng cửa tạ khách”, dành cả tâm trí, tài năng ghi chép, nghiên cứu, biên soạn, hệ thống nên bộ sách Lịch triều hiến chương loại chí.
Bộ Lịch triều hiến chương loại chí gồm 49 quyển, chia thành 10 bộ môn nghiên cứu: Dư địa chí; Nhân vật chí; Quan chức chí; Lễ nghi chí; Khoa mục chí; Quốc dụng chí; Hình luật chí; Binh chế chí; Văn tịch chí; Bang giao chí.
Tác phẩm Lịch triều hiến chương loại chí vừa ra đời đã có người tìm đọc. Thế rồi một đồn mười…tiếng tăm bộ sách vang xa. Một hôm, có vị quan triều đình ghé thăm chùa, tìm đọc bộ sách và tỏ ra tâm đắc, liền hỏi vị sư trụ trì chùa:
- Sư thầy có biết tác giả của tập sách này không ?
Sư thầy liền sai người mời Phan Huy Chú đến. Vị quan ngạc nhiên khi trước mặt ông là một người có vóc dáng thấp nhỏ. Ông ta nói:
- Ta vốn là con nhà võ, chữ nghĩa thánh hiền ít được trau dồi nhưng đọc những lời lẽ của ông, ta rất thán phục. Hồi triều, ta nhất định sẽ bẩm báo lên hoàng thượng. Triều đình cần những người tài như ông.
Năm 1821, Phan Huy Chú được vua Minh Mạng triệu vào kinh đô Huế. Tại đây, ông được bổ làm Biên tu ở Viện Hàn lâm. 
Chuyện kể rằng, một lần khi vua Minh Mạng xem xong bộ Lịch triều hiến chương loại chí, liền sai người triệu ngay tác giả vào điện, ban thưởng cho 30 lạng bạc, một chiếc áo sa, 30 cái bút, 30 thoi mực và thăng chức Lang trung Bộ Lại.
Năm 1825, Phan Huy Chú được cử đi sứ nhà Thanh. Khi về nước, ông được phong chức Thừa phủ Thừa Thiên, sau thăng Hiệp trấn Quảng Nam. Năm 1832, Phan Huy Chú tham gia sứ bộ đi sang Trung Quốc và In-đô-nê-xi-a một thời gian nữa. Sau đó, nhận thấy triều đình không còn trọng dụng những người có xuất thân dưới triều Tây Sơn, ông mượn cớ đau yếu, cáo quan về quê.
Quãng thời gian đi sứ ở Trung Quốc và In-đô-nê-xi-a, Phan Huy Chú còn viết tác phẩm : Hoàng Việt sư địa chí (viết về địa lí nước ta thời Nguyễn) và hai tập thơ.
Trở về quê hương, Phan Huy Chú làm nghề dạy học ở Thanh Mai, huyện Tiên Phong, Sơn Tây (nay là xã Vạn Thắng, huyện Ba Vì, Hà Nội). Ngày nay, bên căn nhà gỗ, người ta nghe thấy tiếng ê a của lũ nhỏ.
Bộ sách Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú được coi là kho sử liệu phong phú. Đó là một công trình khoa học đồ sộ của nước ta đầu thế kỉ XIX.
Qua những tác phẩm của Phan Huy Chú, chúng ta thấy ở ông một con người tài năng, tinh thế, một tấm lòng yêu nước thiết tha, một ý thức dân tộc mạnh mẽ. Phan Huy Chú xứng đáng được xem là nhà bác học trong các lĩnh vực sử học, địa lí ; nhà nghiên cứu pháp luật, kinh tế, giáo dục, quân sự…
Khi đánh giá về Lịch triều hiến chương loại chí, nhà nghiên cứu lịch sử Việt Nam của Liên Xô (trước đây) G.P.Muraseva ca ngợi: “Lịch triều hiến chương loại chí là bộ sách xứng đáng được gọi là bộ bách khoa toàn thư về cuộc sống Việt Nam”.
Phan Huy Chú được người đời sau vinh danh là nhà bác học lớn của Việt Nam thời trung đại.

HẾT.

 

Câu chuyện bạn Trần Đức Toàn vừa kể nằm trong Dự án Sách nói của Vinschool, được triển khai trong hội sách Bookfair 2017: Đây là dự án bao gồm các câu chuyện cổ tích Việt Nam và Thế giới, truyện ngụ ngôn… được đọc, kể lại và thu âm bởi chính học sinh Vinschool. Trong đó, 50% các câu chuyện sẽ được kể bằng tiếng Anh. Sách nói sẽ được phát hành trên website của Nhà trường để Phụ huynh khối Mầm non và Tiểu học có thể bật cho con nghe, đồng thời Vinschool sẽ dành tặng cho trẻ em các trường khiếm thị như một dự án xã hội của các bạn học sinh.