Giới thiệuPhương pháp giáo dục

Phương pháp giáo dục hệ thống trường Liên cấp

Đội ngũ giáo viên tinh hoa của Trường Phổ thông Liên cấp Vinschool luôn chú trọng việc sử dụng các phương pháp giảng dạy tiên tiến, cập nhật trong các bài giảng, nhằm giúp học sinh tự khám phá làm chủ tri thức bằng tư duy độc lập, sáng tạo.

Những phương pháp giáo dục tiên tiến đang được triển khai ứng dụng tại Vinschool:

- Phương pháp Bàn tay nặn bột

- Học thuyết Đa trí thông minh

- Phương pháp Tiếp cận dự án

- Phương pháp Bản đồ tư duy

1. Phương pháp Bàn tay nặn bột
Một trong những hạn chế lớn của không ít học sinh Việt Nam hiện nay là năng lực vận dụng kiến thức được học trong nhà trường để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn còn kém. Nhận thức được vấn đề này, đội ngũ giáo viên tại Vinschool đã tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tiên tiến, nổi bật trong số đó là Phương pháp Bàn tay nặn bột, tiếng Pháp là La main à la pâte - viết tắt là LAMAP; tiếng Anh là Hand’s on approach. Đây là phương pháp giảng dạy tiến bộ dựa trên cơ sở của sự tìm tòi - nghiên cứu, áp dụng chủ yếu cho việc dạy các môn khoa học tự nhiên.

Phương pháp Bàn tay nặn bột Do giáo sư Georges Charpak (đạt giải Nobel Vật lí năm 1992) sáng lập, là một phương pháp dạy học tích cực, chú trọng đến việc hình thành kiến thức cho học sinh bằng các thí nghiệm tìm tòi nghiên cứu, để chính các em tìm ra câu trả lời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộc sống thông qua thí nghiệm, quan sát, nghiên cứu hay điều tra.

Học sinh Vinschool được hướng dẫn để chủ động nghiên cứu, thực hành, sáng chế để khám phá kiến thức. Ảnh minh họa: Học sinh tự làm sản phẩm trong cuộc thi “Tập làm nhà phát minh”

Phương pháp này giúp học sinh tăng hứng thú học tập, tăng cường tính sáng tạo, biết hình thành kiến thức theo con đường của nhà khoa học và đặc biệt là tăng cường năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phương pháp "Bàn tay nặn bột" được áp dụng rộng rãi trong giờ học các môn khoa học tự nhiên tại Trường phổ thông liên cấp Vinschool.

Đội ngũ giáo viên với phương pháp giáo dục nền tảng Lấy học sinh làm trung tâm luôn khuyến khích các em chủ động tìm tòi cách thức làm việc và rèn luyện kĩ năng thực hành các môn Khoa học tự nhiên  thông qua phương pháp Bàn tay nặn bột.

Một số sản phẩm nghiên cứu và sáng tạo của học sinh Vinschool trong cuộc thi “Tập làm nhà phát minh”

Cơ sở vật chất vượt trội của Vinschool với các phòng thí nghiệm và dụng cụ khoa học sẽ tạo điều kiện tiên quyết để các giáo viên có thể triển khai phương pháp này trong dạy và học. Sự sáng tạo tạo nên sự khác biệt. Cách tốt nhất để khơi nguồn sáng tạo là xuất phát từ thực tiễn, thông qua thực tiễn. Phương pháp Bàn tay nặn bột chính là một trong những phương pháp hữu hiệu giúp phát huy được sức sáng tạo của học sinh.

2. Sơ đồ tư duy trong dạy học tại Vinschool
Sơ đồ tư duy (tên tiếng Anh: Mindmap) là phương pháp được phát triển vào cuối thập niên 60 (của thế kỉ 20) bởi Tony Buzan. Phương pháp này giúp học sinh "ghi lại bài giảng" bằng các từ then chốt và các hình ảnh kết nối với nhau. Cách ghi chép giúp học sinh ghi bài nhanh hơn, dễ nhớ và dễ ôn tập hơn.

Sơ đồ tư duy đã trở thành một phương pháp hữu hiệu để tận dụng khả năng ghi nhận hình ảnh của bộ não. Đây là cách để ghi nhớ chi tiết, để tổng hợp, hay để phân tích một vấn đề thành một dạng của lược đồ phân nhánh. Khác với máy tính, ngoài khả năng ghi nhớ kiểu tuyến tính (ghi nhớ theo một trình tự nhất định, ví dụ như trình tự xảy ra của một câu truyện) thì não bộ còn có khả năng liên lạc, liên hệ các dữ kiện với nhau.

Trên nền tảng chương trình giáo dục toàn diện 5 trong 1, các thầy cô giáo Vinschool luôn tích cực ứng dụng rộng rãi, sáng tạo, linh hoạt những phương pháp giảng dạy tiên tiến trong từng môn học, từng tiết dạy. Phương pháp Sơ đồ tư duy chính là một trong số đó. Các giáo viên Vinschool đã ứng dụng phương pháp Sơ đồ tư duy giúp học sinh hệ thống hóa bài giảng trên lớp, tiết kiệm thời gian học bài, nâng cao khả năng ghi nhớ, phát huy trí sáng tạo.

Giáo viên ứng dụng phương pháp Sơ đồ tư duy trong giờ Lịch sử

Sơ đồ tư duy môn Địa lý của học sinh lớp 5

Bên cạnh việc ứng dụng Sơ đồ tư duy trong việc học các môn văn hóa, để phát huy sự sáng tạo, học sinh Vinschool còn được sáng tác truyện tranh về bài học. Đã có rất nhiều tác phẩm nghệ thuật thú vị ra đời được các bạn trong lớp chuyền tay nhau đọc. Như vậy, các bạn không chỉ được các thầy cô giáo hướng dẫn học tập mà còn học từ chính các bạn của mình.

                             Truyện tranh “Lời xin lỗi ngàn vàng” – Tác giả: bạn Khánh Ly lớp 4A2

Với triết lý giáo dục nhân văn“ Mỗi học sinh đều thông minh theo một cách khác nhau”, Vinschool đã trở thành nơi “ươm mầm tinh hoa”, phát hiện và phát huy những tài năng tiềm ẩn của từng học sinh, Sơ đồ tư duy chính là một trong những công cụ ưu việt giúp các thầy cô giáo thực hiện được điều này.

3. Phương pháp dạy học tiếp cận dự án

Dạy học theo dự án do Giáo sư Lilian Katz, chuyên gia giáo dục của Đại học Illinois phát triển. Trong phương pháp này, người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể thuyết trình trước nhiều người. Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện. Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học theo dự án.

Với phương châm giáo dục toàn diện, tại Vinschool, ngay từ bậc Tiểu học, học sinh đã được tiếp cận phương pháp dạy học theo dự án để phát huy tối đa khả năng sáng tạo, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng làm việc nhóm. Đây là những kĩ năng cần có của công dân thế hệ tương lai.

Tiêu biểu, trong bộ môn Lịch sử lớp 5, học sinh Vinschool đã rất hào hứng tham gia dự án “Giáo viên nhí”. Trong dự án này, học sinh được giáo viên hướng dẫn các kĩ năng cơ bản như: kĩ năng thuyết trình, soạn giáo án điện tử, cách chọn lọc thông tin, cách làm việc nhóm… Sau đó, các nhóm sẽ đăng ký bài dạy và trợ giảng cho giáo viên vào tiết học đó.

Lần đầu tiên các bạn được trợ giảng, sự háo hức và phấn khởi được thể hiện rõ trên khuôn mặt các em. Khác với những tiết học bình thường, hôm nay các bạn được làm trợ giảng với một trải nghiệm mới lạ tuyệt vời. Ai ai cũng hào hứng và chờ đợi để có những trải nghiệm về giảng dạy giống các thầy cô giáo. 

Trước tiết học, các nhóm đã chuẩn bị kiến thức rất kỹ lưỡng để có một buổi học Lịch sử thật sôi nổi.

Kỹ năng làm việc nhóm được phát huy tối đa khi các học sinh cùng nhau soạn bài, phân công công việc để chuẩn bị cho tiết học theo phương pháp Dạy học theo dự án.

Các học sinh tập viết bảng trước khi giờ học diễn ra.

 

Cả lớp háo hức trong tiết học Lịch sử đặc biệt có sự trợ giảng của "Giáo viên nhí"

 

Học sinh  đóng vai trò trợ giảng rất vinh dự nhưng cũng không kém phần khó khăn...

Dạy học theo dự án đã thể hiện là phương pháp tiếp cận tiên tiến khi các bài học khô khan đã trở nên sống động và dễ cảm thụ hơn rất nhiều. Từ yêu thích, các bạn học sinh hăng say tìm hiểu về nhiều hơn môn học. Phương pháp tiến cận dự án sẽ khiến học sinh Vinschool  chủ động, hứng thú hơn với môn học, nâng cao khả năng làm việc nhóm và từ đó lĩnh hội kiến thức sâu hơn so với việc áp dụng phương pháp dạy học truyền thống.

4. HỌC THUYẾT ĐA TRÍ THÔNG MINH TẠI VINSCHOOL
Nếu như các phương pháp giáo dục như Bàn tay nặn bột, Tiếp cận dự án, Cách tiếp cận Reggio Emilia hay Bản đồ tư duy là công cụ chuyển hóa kiến thức một cách khoa học hữu hiệu thì Học thuyết Đa trí thông minh có thể ví như Phương pháp mẹ góp phần xây dựng một quan điểm vững chắc cho việc dạy và học tại hệ thống giáo dục Vinschool. 

Vào đầu thế kỷ 20, giáo sư Alfred Binet đã công bố một quan điểm: Trí thông minh con người có nhiều cấp độ Rất thông minh-Thông minh- Trung bình- Kém phát triển dựa trên một bài kiểm tra đo đạc về 2 phương diện Ngôn ngữ và Toán học. Đây là một quan điểm được cho là đúng đắn và áp dụng trong học tập và công việc suốt một thời gian dài. 

Đến năm 1983, Giáo sư Howard Gardner thuộc Đại học Harvard đã phát triển một định nghĩa mới về trí thông minh thông qua học thuyết Đa trí thông minh.  Giáo sư Gardner phát hiện trí tuệ của con người không chỉ giới hạn trong 2 phân ngành Ngôn ngữ và Toán học như quan điểm trước đó. Mỗi người đều thông minh theo những cách khác nhau và nếu trí thông minh ấy được phát triển theo hướng đúng đắn sẽ giúp con người thành công trong cuộc sống.

Phiếu học Toán với hình ảnh các nhân vật trong truyện tranh Doraemon tượng trưng cho các cấp độ bài tập từ dễ đến khó khiến các bạn học sinh Vinschool hứng thú hơn trong môn Toán .

Đồng thời giáo sư đề xuất 8 loại hình thông minh khác nhau để miêu tả một phạm vi rộng lớn các tiềm năng của con người bao gồm: Trí tuệ ngôn ngữ, Không gian, Âm nhạc, Giao tiếp, Toán học, Vận động, Tự nhiên và Nội tâm.

Học thuyết Đa Trí Thông Minh của Gardner đã thay đổi toàn diện và sâu sắc về quan điểm dạy và học bấy lâu nay vẫn áp dụng tại nhà trường. Giáo sư Howard Gardner đã chuyển trọng tâm từ câu hỏi "Bạn thông minh bao nhiêu?" thành "Bạn thông minh như thế nào?". Sự dịch chuyển hết sức quan trọng này là nền tảng để các giáo viên mở rộng tư duy của mình khi lập kế hoạch bài giảng và hướng dẫn học sinh trên lớp. Giáo viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà phải tích cực quan sát, tìm hiểu hồ sơ từng học sinh với những loại hình trí thông minh đa dạng để từ đó có chiến lược giáo dục phù hợp cho trẻ.

Hệ thống giáo dục Vinschool xác định Học thuyết đa trí thông minh là một trong những phương pháp giáo dục quan trọng của trường và áp dụng theo hệ thống từ bậc Mẫu giáo cho tới hết Phổ thông trung học.

Vinschool đã giải bài toán này theo 3 hướng then chốt:

Học sinh Vinschool được xem phim, nghe nhạc và thực hành bài tập qua Sơ đồ tư duy . Dần dần phương pháp học này sẽ kích thích trí tưởng tượng và chuyển hóa thành ngôn ngữ mềm mại giàu hình ảnh trong bài văn miêu tả của học sinh.

Thứ nhất, thay đổi kết cấu chương trình học. Tại Vinschool, kết cấu chương trình giáo dục không chỉ chú trọng các môn văn hóa cơ bản như Văn, Toán, Ngoại ngữ theo chuẩn  của Bộ Giáo dục & Đào tạo mà còn đưa thêm nhiều môn học mới như Kỹ năng sống đồng thời tăng số tiết các môn Thể dục, Nghệ thuật cho trẻ được phát triển toàn diện. Bên cạnh đó, chương trình ngoại khóa Trại hè, Câu lạc bộ năng khiếu ra đời tạo điều kiện cho học sinh phát triển trí thông minh đa dạng của mình.

Thứ hai, đội ngũ giáo viên Vinschool không chỉ truyền đạt kiến thức đơn thuần mà còn luôn chú trọng xây dựng các hoạt động học tập hấp dẫn trực quan. Nhờ đó, phương pháp giảng dạy không khô khan truyền thống mà trở nên dễ tiếp nhận với học sinh hơn. 

Với thể loại nghị luận, thay vì những bài văn khuôn mẫu trong sách giáo khoa, học sinh Vinschool được thảo luận về những đề tài nóng của xã hội để  rèn luyện tư duy lô gich.

Thứ ba, Vinschool chủ trường sắp xếp lớp học đa dạng về trình độ hay nói cách khác là loại hình trí thông minh khác nhau. Nhờ đó, trẻ có cơ hội học tập cái tốt của bạn, cộng với sự định hướng đúng của giáo viên sẽ giúp trí thông minh nơi bản thân trẻ có điều kiện phát huy tối đa.

Về phía giáo viên, các thầy cô giáo chủ trương không so sánh, xếp thứ hạng cho trẻ căn cứ trên điểm số. Trên tinh thần tôn trọng mọi tài năng ở trẻ, đội ngũ giáo viên Vinschool sẽ có ứng xử tinh tế nhân văn  với trẻ mà trí thông minh không nằm ở loại hình Tư duy ngôn ngữ, Toán học. Điều này giúp trẻ tự tin phát triển điểm mạnh của riêng mình.

Học thuyết Đa trí thông minh là quan điểm giáo dục nền tảng chi phối cách dạy học ở Vinschool. Đa trí thông minh có mối quan hệ bao hàm với các phương pháp giáo dục tại Vinschool như Bàn tay nặn bột, Tiếp cận dự án, hay Bản đồ tư duy. Đa trí thông minh là phương pháp “mẹ”, tận dụng công cụ của những phương pháp giáo dục kể trên để xây dựng lộ trình phát triển phù hợp cho từng trẻ. Ngược lại, nếu sử dụng các phương pháp giáo dục khác trên cơ sở triết lý Đa trí thông minh thì sẽ có chiến lược đúng đắn phát huy tối đa điểm mạnh ở trẻ, đồng thời nâng đỡ những điểm còn hạn chế.